Yeni Eğilimler Sergileri, İstanbul Devlet Güzel Sanatlar Akademisi’nin, çağdaş sanat ortamının dinamiklerini belirlemek, sanatı halkla paylaştırmak ve yaygınlaştırmak amacıyla düzenlediği İstanbul Sanat Bayramı kapsamında yer alan bir sergi etkinliğidir. [1] İstanbul Sanat Bayramı’nın düzenlendiği yıllarda, sanat çevrelerinde Akademi’nin içine kapanıklığı ve tutuculuğu tartışılıyorken, sanatın yaygınlaştırılması, geniş kitlelerle paylaşılması amacıyla Akademi bünyesinde bu etkinliğin düzenlenmesinin hem Türkiye sanat ortamına hem de Akademi sanat ortamına yeni bir soluk getirdiği görüşü yaygınlık kazanır. [2]

Aslında, İstanbul Devlet Güzel Sanatlar Akademisi’nin, İstanbul Sanat Bayramları başlamadan önce, Akademi’nin içine kapalı durumuna kendi içinde bir çözüm arayışı içerisinde olduğu ve bu çözüm arayışları sonrasında İstanbul Sanat Bayramı ve Yeni Eğilimler Sergileri’ne giriştiğini öne sürmek mümkün görünmektedir. 1975-76 yılında, İstanbul Devlet Güzel Sanatlar Akademisi’nin o günkü koşullarını saptayan ve ileriye yönelik bir planlar yapmaya yönelik olan bir Planlama-Programlama Grubu oluşturulmuş; bu grup, 1977 yılında yayımladığı Güzel Sanatlar Üniversitesi perspektivi içinde Devlet Güzel Sanatlar Akademisi’nin geleceği üzerine bir araştırma başlıklı raporla kurumun gelecek yıllardaki yapılanmasına ilişkin önerilerde bulunmuştur. [3] 1977 yılında, güzel sanatların çeşitli dallarında inceleme-araştırma yapma olanaklarının sağlanması, Türk toplumunun sanat ve kültürünü geliştirici ve yükseltici çalışmalar yapılması amacıyla Devlet Güzel Sanatlar Akademisi’ne bağlı olan Güzel Sanatlar Vakfı’nın kurulması [4] da, yine Akademi’nin gelecek yıllara ilişkin stratejik planlarından biri olarak değerlendirilmelidir.

İlkinin düzenlendiği 1977 yılından itibaren, iki yılda bir yinelenerek “bienal” benzeri periyodik bir sanat olayına dönüştürülmesi planlanan İstanbul Sanat Bayramı’nın amaçları, 1. İstanbul Sanat Bayramı Kataloğunda şöyle açıklanmıştır: “Türk sanatına evrensel ilişki boyutları kazandırmak, sanat ortamına canlılık, yoğunluk getirmek, sanatın toplumsal işlevini halkla bütünleşecek bir biçimde ortaya koymak.” [5] Sanat Bayramı’nın temel etkinlikleri olarak sempozyumlar, sergiler, konserler, film ve tiyatro gösterileri de düzenlenmiştir. Sanat Bayramı, tüm sanat dallarının bir arada ele alınması bakımından bütünlükçü bir yapı sergileme amacını taşımaktadır. [6]

İstanbul Sanat Bayramı’nın temel etkinliklerinden biri olan Yeni Eğilimler Sergileri, 1977-1987 yılları arasında, düzenli olarak iki yılda bir gerçekleştirilmiş, ancak Sanat Bayramı’nın kesintiye uğramasıyla Yeni Eğilimler Sergisi’ne de ara verilmiştir. 7. ve son sergi ise, yedi yıl aradan sonra, 1994 yılında açılmıştır.

Yeni Eğilimler Sergileri plastik sanatların her dalına açık olarak düzenlenmiş, sergilere katılan sanatçılara hiçbir gereç, teknik ve uygulama sınırlaması getirilmemiştir. Sergilerin amacı, “…Plastik sanatlar alanında çağdaş yaklaşımları değerlendirmek ve tanıtmak; sanat yaşamının başlangıcında olumlu ve anlamlı bir gelişme gösteren ya da bireysel üslubunda çarpıcı ve önemli bir gelişme kaydeden sanatçıları desteklemek; bu çağdaş yaklaşımları, bireysel girişimleri tartışmaya açmak; sanatsal etkinlikleri daha nitelikli bir düzeye yükselterek yaygınlaştırmak, sanat ortamının dinamik bir boyut kazanmasını sağlamak” [7] olarak belirlenmiştir.

Yeni Eğilimler Sergileri’nin düzenlenmeye başladığı dönemde, Türkiye’de sanat piyasası yeni yeni oluşmaya başlamıştır. Bu durum, kimi eleştirmenlere göre, 1970 sonrasında sanat yapıtlarının yatırım aracı halini almasının gerçek değerlendirmeye gölge düşmesine, sanatçıyı da özgün ve yenilikçi yapıt üretiminden alıkoymasına neden olmuş; Yeni Eğilimler Sergileri ise, sanatçıların yenilik ve yaratıcılık kavramlarını bir kez daha sorgulamalarına olanak tanımıştır. [8] İpek Aksüğür Duben’in de belirttiği gibi, devletin plastik sanatlar alanında yapıtlar üreten sanatçıları çalışmalarında özendirici ve destekleyici bir program olmadığı için, Yeni Eğilimler Sergileri’nin başlangıcı, bu konudaki boşluğu doldurmak yolunda atılmış önemli bir adım olarak görülmüştür. [9]

Prof. Adnan Çoker, Prof. Hüseyin Gezer, Prof. Önder Küçükerman, Prof. Dr. Bülent Özer, Prof. Esat Süher, Doç. Mehmet Çubuk ve Sami Şekeroğlu’ndan oluşan 1. İstanbul Sanat Bayramı Düzenleme Komitesi, “Yeni Eğilimler” adı altında yarışmalı resim, heykel, özgün baskı resimleri, grafik, tekstil, seramik, halı, görüntü sanatları ile fotoğraf, karikatür sergileri ve ayrıca yarışma kapsamı dışında mimarlık, resim, heykel ve kitap sergilerinin açılmasına karar verir. “Sergilerin ortak ve belirgin özelliği, sanatçıların 2000 yılına doğru sanatlar olgusunu ele almaları, geleceğin yaşamı ve insanı açısından yorumlamalarıdır. Böylece, ortaya çıkacak ilerici, öncü, ortak ve yaratıcı işleri topluca seyir ve değerlendirme olanağı ortaya çıkacaktır.” [10] İfadeleriyle amacı açıklanan 1. Yeni Eğilimler Sergisi, 22 Ekim-13 Kasım 1977 tarihleri arasında gerçekleşir. Serginin mekânları, İstanbul Devlet Güzel Sanatlar Akademisi Osman Hamdi ve Mimar Sinan Salonları, Sinema-Televizyon Enstitüsü, İstanbul Resim ve Heykel Müzesi, Devlet Tatbiki Güzel Sanatlar Yüksek Okulu, İstanbul Devlet Güzel Sanatlar Galerisi, Karikatür Müzesi ve Maçka Sanat Galerisi olarak belirlenmiştir. [11]

1. Yeni Eğilimler Sergisi, sanat ortamını “yeni” kavramı üzerinde düşünmeye yönelttiği gibi [12], bu ilk sergiye gönderilen yapıtların çoğunun elenmiş olması da [13], serginin sadece bir yarışmaya yönelik olmadığının, çağdaş sanata ilişkin bir derlemenin ortaya konmak istendiğinin göstergesidir. Sergide, resim dalında Şükrü Aysan (Birincilik Ödülü), Tamer Akakıncı (İkincilik Ödülü), Balkan Naci İslimyeli (Üçüncülük Ödülü), Osman Dinç ve Serhat Kiraz (Mansiyon); heykel dalında Hasan Safkan (Birincilik Ödülü), Rahmi Aksungur (İkincilik Ödülü), Hayri Karay (Üçüncülük Ödülü), Ferit Özşen, Koray Ariş ve Tülay Baytuğ (Mansiyon), özgün baskı resimleri dalında Ergin İnan (Birincilik Ödülü), Balkan Naci İslimyeli (İkincilik Ödülü), Asım İşler (Üçüncülük Ödülü), seramik dalında N. Fehmi Erdoğdu (Birincilik Ödülü), Selma Erbayar (Üçüncülük Ödülü), grafik dalında Stane Jaodic (Birincilik Ödülü), fotoğraf dalında Enver Kaljaniç (Birincilik Ödülü), Mehmet Asatekin (İkincilik Ödülü), İbrahim Akyürek (Üçüncülük Ödülü), Ali Cengizkan (Mansiyon), karikatür dalında Alper Uygur (Birincilik Ödülü), Constantin Ciosu (İkincilik Ödülü), Stephan Despodoff (Üçüncülük Ödülü) kazanmıştır. Sergide, özellikle resim ve heykel dalında ödül kazanan sanatçıların çalışmalarının geleneksel anlamda birer “resim” ya da “heykel” olmayışları dikkat çekmektedir. Örneğin, Şükrü Aysan’ın Birincilik Ödülü (Altın Madalya) kazandığı “Pentür 1, 2, 3” geleneksel anlamda pentürü, Rahmi Aksungur’un İkincilik Ödülü (Gümüş Madalya) kazanan ve üç yanı kapalı bir kutunun içinden izleyiciye doğru uzanan bir eli gösteren çalışması da gerek malzemesiyle gerek konusuyla “heykel”i sorgulamaktadır. Dolayısıyla, Akademi tarafından düzenlenen bir sergide akademik olmayan çalışmalara ödül verilmesi, Türkiye’deki sanat ortamındaki değişimin habercisi olarak değerlendirilebilir. Jale Erzen’in, “Türk Sanatında “Yeni Eğilimler” ve Sanat Bayramı” adlı yazısındaki, “Akademinin sergisi Batı kriterleri ile olmasa da Türkiye için çok yeni olan çalışmaları ödüllendirerek, genç sanatçıları devreye sokarak, Türk çağdaş sanatı diyebileceğimiz bir dönem açmıştır.” [14] cümlesi de bu görüşü desteklemektedir.

24-28 Ekim 1977 tarihleri arasındaki “2000 Yılına Doğru Sanatlar Sempozyumu”yla da büyük yankı uyandıran 1. İstanbul Sanat Bayramı’nı, 15-26 Ekim 1979 tarihleri arasında düzenlenen 2. İstanbul Sanat Bayramı izler. Düzenleme Komitesi, Prof. Orhan Şahinler, Prof. Ali Teoman Germaner, Prof. Mehmet Çubuk, Öğr. Gör. Nur Koçak, Dr. Haydar Karabey, Öğr. Gör. Hilmi Yavuz, Prof. Sadun Ersin’den oluşan 2. İstanbul Sanat Bayramı, 22-25 Ekim 1979 tarihleri arasında gerçekleşir. Bu yıl, bayramın ana teması, “sanat eğitimi” olarak belirlenmiş, düzenlenen sergiler, gösteriler ve diğer etkinliklerle sanatın Akademi’nin dışına çıkıp toplumla bütünleşmesi hedeflenmiştir. 1. İstanbul Sanat Bayramı’na oranla daha geniş bir programa sahip olan 2. İstanbul Sanat Bayramı’nda sergiler ve sempozyumun yanı sıra, tiyatro ve bale gösterileri, film gösterimleri, konserler, imza günleri ve söyleşiler yer almış; özellikle sergiler ve imza günleri belediyeler aracılığıyla sanatın kentin çeşitli bölgelerine taşınmasına vesile olmuştur. Etkinliklerdeki artış, 2. İstanbul Sanat Bayramı ile birlikte gelenekselleşmiş ve sonraki bayramlarda da konserler, tiyatro ve film gösterimleri gibi etkinlikler gerçekleştirilmiştir.

22-25 Ekim 1979 tarihlerinde İstanbul Devlet Güzel Sanatlar Akademisi Sinema Televizyon Enstitüsü’nde “Türkiye’de Sanat Eğitimi Sempozyumu”nun [15] da düzenlendiği Sanat Bayramı kapsamındaki 2. Yeni Eğilimler Sergisi, dokuz başlıkta toplanan ilk sergiden farklı olarak, uluslararası çağdaş sanat eğilimlerini tanıtmak ve bütünlükçü bir anlayışla sergilemek amacıyla, “Yeni Eğilimler Sergisi” olarak tek bir başlık altında düzenlenmiştir. Serginin tek bir başlık altında düzenlenmesi, 1. İstanbul Sanat Bayramı Kapsamı’nda gerçekleştirilen “2000 Yılına Doğru Sanatlar Sempozyumu”nda dile getirilen ve sanat dalları arasında ayrım gözetmeyen tümel sanat anlayışının 2. sergide tamamen benimsendiğini düşündürmektedir. Begüm Akkoyunlu’nun Şükrü Aysan ile yaptığı görüşmede Aysan’ın, “Bu sergilerle avangard sanatın her türlü malzeme ve medyayı kullanıma soktuğu çağdaş akımların bir gerekliliği olarak, plastik sanatların tüm dallarını kaynaştırmaya yönelik bir tutum izlenmiştir” [16] ifadeleri de bu düşünceyi doğrular niteliktedir.

2. Yeni Eğilimler Sergisi, 15 Ekim 1979 tarihinde İDGSA Osman Hamdi ve Mimar Sinan Salonları ile Güzel Sanatlar Parkı’nda açılmış; ana serginin yan etkinlikleri olarak da çok sayıda sergi etkinliği düzenlenmiştir. [17] Bu dönemde İstanbul Resim Heykel Müzesi Müdürü olan ve sergi düzenleme komitesinde yer alan Devrim Erbil, sergilerin sayıca çokluğunun nedenlerini şöyle açıklamıştır: “Sergilerin sayısal çokluğu ile yaygınlaşmayı amaçladık. Bir bakıma yaygınlaşma yöntemlerinin denemesi de denebilir buna. Sergiler, kentin yoğun kültürel odaklarından ötelere nasıl götürülebilirdi? Çözümü, açıklayıcı bilgilerle temellendirilmiş, eğitici niteliği olan sergilerde aradık. (…) Adı Sanat Bayramı olan bir girişim, sınırlı-seçkin bir aydın kesimin ilgi alanı dışına yayılmalı, yaşanmalıydı.” [18]

Devrim Erbil’in de belirttiği gibi, 2. Yeni Eğilimler Sergisi tek bir başlık altında sunulmuşsa da, 2. İstanbul Sanat Bayramı’nın sergiler bölümü oldukça geniş bir etkinlik olarak ele alınmıştır. Bu yıl, toplam 37 adet sergi düzenlenmiş ve sergiler çevre belediyelere de taşınarak geniş bir kitleye ulaşılamaya çalışılmış, etkinliklere İstanbul’daki galeriler de katılarak bayramın bütünlükçü yapısına katkıda bulunmuşlardır. [19] Bu sergilerden bir bölümüyle Türkiye’deki sanatın özet geçmişi sunulurken; bir bölümü de tarihi ve kültürel mirasın korunmasına yönelik eğitici bir işlev üstlenmiştir. 2. İstanbul Sanat Bayramı kapsamındaki serginin yan etkinlikleri olarak İstanbul Resim ve Heykel Müzesi’nde “Fotoğraflarla Türk Resim ve Heykel Sanatı” adlı bir sergi [20] ve Maçka Sanat Galerisi’nde Alan Sundberg, Ratimir Puselja, Stanne Jagodik, Hari Drausbeher, Bostjan Putric ve Enver Kaljanac’tan oluşan Grup Junic Sergisi [21] dikkati çeken etkinlikler olarak görülmüştür. 2. Sanat Bayramı kapsamında düzenlenen sergilerden “Genç Türk Sanatçıları” Sergisi ise, nitelik olarak “Yeni Eğilimler Sergisi” ile benzerlik göstermesiyle öne çıkan bir etkinlik olmuştur. Galata Sanat Galerisi’nde açılan serginin seçici kurulunda İpek Aksüğür, Kemal İskender ve Mustafa Pilevneli yer almış; sergiye katılımda 40 yaşın altında olmak, özgünlük-yenilik, bireysel gelişim göstermek gibi ilkeler benimsenmiştir. Bu sergiye 19 ressam, 6 heykeltraş ve 4 özgün baskı sanatçısının katıldığı bilinmektedir. [22]

2. Yeni Eğilimler Sergisi’nde de, ilk sergide olduğu gibi, gönderilen yapıtların büyük çoğunluğu elenmiştir. [23] Serginin ödül sisteminde de değişiklik yapılmış, altın-gümüş-bronz madalya (birincilik-ikincilik-üçüncülük ödülleri) yerine başarı ödülleri verilmeye başlanmıştır. [24] Toplam 13 başarı ödülünün verildiği sergide, Serhat Kiraz, Tamer Akakıncı, Erol Kınalı, Neşe Erdok, Mehmet Y. Özel, Mustafa Ata, Şenol Yorozlu, Azade Köker, Ragıp Erdem, Ayşe Erkmen, Mehmet Güleryüz, Gürel Yontan ve Kemal İskender başarı ödülü kazanan sanatçılar olmuşlardır.

2. Yeni Eğilimler Sergisi, 12 Eylül 1980 Darbesi öncesinde Akademi’de düzenlenen son etkinlik olmasıyla da dikkat çekicidir. Bu dönemde yaşanan sağ-sol çatışmaları, devrimci hareketin sesini yükseltmesi Akademi içinde de çatışmalara neden olmuş ve Yeni Eğilimler Sergileri de, bir grup öğrenci tarafından yeterince devrimci olmadıkları gerekçesiyle dağıtılan “kimliksiz” metinlerle eleştirilmiştir. [25]

24 Ekim-14 Kasım 1981 tarihleri arasında gerçekleştirilen 3. İstanbul Sanat Bayramı kapsamında Sanat Pazarı etkinliği ile 26-28 Ekim 1981 tarihleri arasında “Atatürk ve Sanat” Sempozyumu düzenlenmiş, Sanat Pazarı etkinliğiyle, sanatçıyı aracı olmadan halkla buluşturmak hedeflenmiştir. [26] Bayram kapsamındaki 3. Yeni Eğilimler Sergisi’nde, 1979 yılına oranla bir daralma dikkati çekmiştir. Bu aslında, 1980’li yıllardan itibaren görülecek bir olgudur. 1980’li yıllarda sanat piyasasının gelişimine koşut olarak Akademi kendi bünyesinde ve İstanbul Resim Heykel Müzesi ile ortak sergiler düzenlenmekten ziyade, sanat piyasasına yönelen sergiler düzenlemeyi, bu etkinliklere galericileri de ortak etmeyi tercih edecektir.

3. İstanbul Sanat Bayramı kapsamında, 25 Ekim-14 Kasım 1981 tarihleri arasında Aya İrini Kilisesi’nde gerçekleştirilen Sanat Pazarı etkinliği de, yukarıda özetlenen amaçlara uygun bir etkinlik olarak karşımıza çıkmaktadır. Etkinlik, Akademi’nin doğrudan bir etkinliği olarak gösterilmese de [27], İstanbul Resim Heykel Müzeleri Derneği ve Türk Güzel Sanatlar Vakfı tarafından organize edilse de, etkinliğin Sanat Bayramı kapsamında olması, Türk Güzel Sanatlar Vakfı’nın Akademi’nin bünyesinde bir vakıf olması, Akademi’nin de burada rolünün bulunduğunu göstermektedir. Sanat Pazarı’nın amacı, sanatçıların yapıt satışında halka aracısız ilişki kurabilmelerini ve yapıtlarını giderek genişleyen pazar olanakları içinde sergileyebilmelerini sağlamak olarak belirtilmiştir. [28] Bu etkinlikte Akademi, sanat yapıtı-sanatçı ile izleyici-alıcı arasında aracı olan galerileri aradan çıkarma eğiliminde görünse de, 4. İstanbul Sanat Bayramı’nda “Galeriler’83” adlı etkinliği düzenleyerek kendisiyle çelişecektir.

1981 yılı, Atatürk’ün 100. doğum yılı olduğu için, yan sergi etkinlikleri olarak İstanbul Resim Heykel Müzesi’nde “1881-1981 Türk Resim Sanatı Sergisi” düzenlenmiş; bir başka sergi ise Namık İsmail Sergisi olmuştur.

3. Yeni Eğilimler Sergisi’ne 38 sanatçı katılmış; sergide ödül alan yapıtlar geleneksel resim ve heykeller olmamış; Nur Koçak “Posta Sanatı “Mutluluk Resimleriniz” adlı resmiyle Birincilik Ödülü’nü, Füsun Onur, “Resimde Üçüncü Boyut, İçeri Gel” adlı mekân düzenlemesiyle İkincilik Ödülü’nü, İlgi Adalan da “Dört Form Separasyon” adlı yapıtıyla Üçüncülük Ödülü’nü kazanmıştır. [29] 3. Yeni Eğilimler Sergisi ile birlikte artık “yeni” kavramının da sergileme biçimlerinin de yerleştiği, benimsendiği görülmektedir. İpek Aksüğür Duben’e göre de, 1981 yılındaki 3. Yeni Eğilimler Sergisi, bugüne dek izlediğimiz bazı plastik öğelerin çağdaş sanatımızda süreklilik göstermeye başladığının belirtilerini taşımaktadır. [30]

Yeni Eğilimler Sergileri’nin gelenekselleşmesiyle birlikte sorgulanması da başlar. Serginin henüz ulusal bir çerçevenin dışına çıkamamış oluşu eleştirilmekte ve gelecek sergilerdeki düzenlemelerin uluslararası bir nitelik kazanması gerektiği vurgulanmaktadır. [31]

17 Ekim-11 Kasım 1983 tarihleri arasında düzenlenen 4. İstanbul Sanat Bayramı kapsamında 4. Yeni Eğilimler Sergisi’nin yanı sıra, 17-21 Ekim 1983 tarihleri arasında “Son 100 Yılda Ülkemizde ve Dünyada Sanat ve Mimarlık” adlı bir sempozyum, “Galeriler’83 Çağdaş Türk Sanatı Sergisi” adlı etkinlik ve Cumhuriyet’in 60. yılı olması nedeniyle “Cumhuriyet ve Türk Resmi Sergisi” düzenlenmiştir. “Galeriler’83 Çağdaş Türk Sanatı Sergisi”nin, 1980’lerin sanat ortamında yükselen galericilik olgusuna dikkat çektiği gibi, bu kurumların bir arada değerlendirilip sorunlarının tartışılmasına olanak tanıdığı belirtilmektedir. [32] “Galeriler’83 Çağdaş Türk Sanatı Sergisi”, İstanbul’da etkinlik gösteren devlet galerileri, sanatçı örgütleri, kültür sanat vakıfları ve bankalar gibi özel kuruluşları, özel galerileri bir araya getirmiştir. Etkinliğe özel galerilerin yanı sıra Devlet Güzel Sanatlar Akademisi Mezunlar Derneği, Ressamlar Derneği, Zahide Özar Sanat Vakfı gibi dernek-vakıflarla, Akbank, İş Bankası, Garanti Bankası Sanat Galerileri gibi kurumsal galeriler de katılmıştır. Akademi’nin bu girişimi sonraki yıllarda ülke çapında ve yurtdışından sağlanacak katılımlarla uluslararası bir sanat fuarı düzenleme fikrini de gündeme getirmiştir. [33]

4. Yeni Eğilimler Sergisi’nde, sergiye gönderilen 147 yapıttan 41’i sergilenmeye değer görülmüş ve sergi, fazla seçici tutumu dolayısıyla eleştirilmiştir. Bu sergide de, diğer üç sergide olduğu gibi ödüller, geleneksel resim ya da heykel yerine “yerleştirme”lere verilmiş, Gürel Yontan, “İsimsiz” yerleştirmesiyle Birincilik Ödülü’nü, Tomur Atagök, “Simetrik Sunak” adlı yerleştirmesiyle İkincilik Ödülü’nü ve Yılmaz Aysan da “Yalnızım” adlı yerleştirmesiyle Üçüncülük Ödülü’nü kazanmıştır. [34]

Yeni Eğilimler Sergisi’nin giderek gelenekselleşmesi eleştirileri beraberinde getirmiş; bu eleştirilerden de bahseden İpek Aksüğür serginin gerekliliğini vurguladığı yazısında bunları şöyle yanıtlamıştır: “Ülkemize ‘yeni eğilim’ diye gelen ‘Batı’ ilk aşamada her zaman yapay ikinci sınıf bir kopyecilik olarak girmiş ve pek çok sanatçı bu birinci aşamayı geçemeyerek eriyip gitmiştir. Bugün Yeni Eğilimler Sergisi yine ayı işlevi görmekte, sanatçılar aynı tehlikelerle tehdit edilmektedirler. (...) Türk sanatının genç dinamiklerine tek seçicilerin, eleştirmenlerin ve galericilerin kaprislerinden uzak, piyasa kurallarından arınmış yegâne ortamı sağlayan Yeni Eğilimler Sergisi’nin gelenekleşerek, sürdürülmesini içtenlikle ümit ederiz.” [35]

4. Yeni Eğilimler Sergisi’nin bir bölümünü, Şükrü Aysan’ın girişimiyle düzenlenen “Betiksanat” bölümü oluşturmuştur. [36] Betiksanat’a, Türk sanatçıların yanı sıra, İngiltere, İtalya, Amerika ve Yugoslavya gibi ülkelerden de katılım sağlanmıştır. Uluslararası katılımın sağlanması ve sanatın evrensel boyutlarda tartışmaya açılması bakımından Betiksanat Bölümü, Yeni Eğilimler Sergisi’nin en dikkati çeken girişimlerinden biri olmuştur.

14 Ekim- 8 Kasım 1985 tarihleri arasındaki 5. İstanbul Sanat Bayramı kapsamında, Yeni Eğilimler Sergileri’nin yanı sıra, 14-18 Ekim 1985 tarihleri arasında “Sanat ve Gençlik” Sempozyumu düzenlenmiştir. 1985 yılı, Birleşmiş Milletler tarafından Dünya Gençlik Yılı ilân edilmiş ve 5. İstanbul Sanat Bayramı’nın ana teması da, bu doğrultuda “Sanat ve Gençlik” olarak belirlenmiştir.

5. İstanbul Sanat Bayramı ve sonrasında yan etkinliklerde azalma gözlemlenmiştir. Amaçlarından biri olarak geniş çevrelere katılım olan Sanat Bayramı’nda, uluslararası katılımın da sağlanamadığı dikkati çekmiştir. [37] Sanat Bayramı şartnamesinde değişiklik yapılmıştır. Özer Kabaş’ın aktardığına göre, şartnamedeki en önemli değişiklik, “...üslupsal yenilenme uğraşı içinde olan ve kendini yenileyen sanatçıları yüreklendirmek ve ardından bu yeni yaklaşımları ve bireysel yenilenme çabalarını tartışmaya açmak” [38] olmuştur. Yine Özer Kabaş’a göre, bu şartnameyle birlikte Yeni Eğilimler Sergisi, Türkiye’de çağdaş sanat uğraşının büyük şirket yarışmalarından ödül kapma yarışından başka türlü bir uğraş olması gerektiğini yeniden öğretebilecek ve kanıtlayabilecektir. [39]

5. Yeni Eğilimler Sergisi’nin şartnamesinde yapılan değişiklik, bir anlamda Yeni Eğilimler Sergisi’nin kendi içindeki dönüşümüne de işaret etmektedir. 1. Sanat Bayramı ve 1. Yeni Eğilimler Sergisi’yle karşılaştırılacak olunduğunda, ilk sergideki sanatın toplumla bütünleştirilmesi amacından sanatçının bireyselliğini ön plana çıkarmaya yönelik bir amaca doğru bir dönüşümün gerçekleştiği görülmektedir. Ancak, bu dönüşümün çok uzun süreli olmadığı da bir gerçektir. Zira, 5. Sergi’den sonra, 1987 yılında bir kez daha sergi düzenlendiyse de amacına ulaşamamış; bundan sonra da sergilere ara verilerek son sergi, 1994 yılında gerçekleştirilmiştir.

5. Yeni Eğilimler Sergisi’nin seçici kurulunda Erdağ Aksel, Mehmet Ergüven, Saim Bugay, Neşe Erdok, Yılmaz Zenger, Adnan Çoker, Ergin İnan ve Özer Kabaş’tan oluşmuş; sergiye başvuran 95 sanatçı-122 yapıttan 45 sanatçının 51 yapıtı sergilenmeye değer bulunmuştur. Bu sergide, önceki sergilerde ödül alan sanatçılar da çağrılı sanatçı olarak yer almış ve böylelikle sergilenen yapıt sayısı 60’ı bulmuştur. 5. Yeni Eğilimler Sergisi’nin başarı ödüllerini Fatoş Beykal-Lale Özgüder, Handan Börüteçene, Balkan Naci İslimyeli, Mine Terme, Zekai Ormancı, Şeyma Reisoğlu ve Haluk Gedik kazanmıştır. [40] Bu yılki eser seçiminden ve ödüllerden memnuniyetini dile getiren Kemal İskender, 1985’teki serginin farkını şöyle özetlemektedir: “1981’deki 3. ve 1983’teki 4. Yeni Eğilimler Sergileri’nin genel çizgileri ve özellikle de ödüllendirilen yapıtlar ya da “sanat nesneleri”, sorunu sadece evrensellik bağlamında ele alan, “yeni”den Batı’da güncel olan anlayışlara öykünmeyi amaçlayan ve aktarmacılıkta “ilk”leşen sanatçılara aitti. Yeni Eğilimler’e yakıştırılan imajına ek olarak ödüllerin aktarmacı anlayışlara kazandırdığı prestije yatırım yapan sanatçıların açtığı “öncü”lü sergilerin, sadece Yeni Eğilimler için değişik ve üslupların dışında “acaip” yapıtlar üretme gereksinimi duyan bir sanatçı kesimi üzerinde özendirici bir etkisi olduğu ne yazık ki bir gerçektir. Yeni Eğilimler’in aktarmacı “star”larına öykünme yanlışlığını paylaşan sanatçıların büyük bir çoğunluğu bu yılki seçici kurul tarafından elendi.” [41]

Kemal İskender’in “öncü”lü sergilerden kastı, hiç şüphesiz, 1984 yılında başlayan ve 1988 yılına dek süren “Öncü Türk Sanatından Bir Kesit Sergileri”dir. 1977 yılında başlayan Yeni Eğilimler Sergisi’nin aslında ilk rakibi, 1980 yılında başlayan “Günümüz Sanatçıları İstanbul Sergileri” olsa da, asıl rakip, Tomur Atagök gibi, Yeni Eğilimler Sergileri’nde ödül kazanan sanatçıların “öncü”lüğünde açılan “Öncü Türk Sanatından Bir Kesit Sergileri” görülmüştür.

Yeni Eğilimler Sergileri’ne rakip sergiler konusundaki parantezi kapattıktan sonra, son beş sergiyi değerlendiren Özer Kabaş’ın ve Beral Madra’nun eleştirilerine göz atmakta yarar bulunmakta. Kabaş, son beş serginin en olumsuz yanının, teknolojik yetkinlikten yoksunluk olduğunu belirtirken [42]; Madra da, bu sergilerin amacına ulaşabilmesi için öncelikle kitleye yansıtılması gerektiğini vurgulamaktadır. [43] Beral Madra’ya göre, serginin birkaç kente gönderilmesi, sanatçıların tanıtılması, iletişim araçlarının etkisinden yararlanılması, yapılması gereken ancak eksik kalan ilk aşamadır. İkinci aşamada ise, serginin uluslararası bir nitelik kazanması için uğraşmak gerekmektedir ve Madra’nın önerisi, beşinci sergiye kadar ödül alan yapıtları bir sanat merkezinde toplayıp sergilemek olmuştur. [44]

13 Ekim-6 Kasım 1987 yılları arasında düzenlenen 6. İstanbul Sanat Bayramı’nın yan etkinliği olarak 13-16 Ekim 1987 tarihleri arasında “Sanat ve Kitle İletişimi” Sempozyumu düzenlenmiştir. 6. İstanbul Sanat Bayramı’nın ve Yeni Eğilimler Sergileri’nin “Öncü Türk Sanatından Bir Kesit Sergileri” gibi rakiplerine, bu yıl, ilki 1986 yılında Ankara’da düzenlenen “I. Uluslar arası Asya-Avrupa Sanat Biyenali”, ve 1987 yılında düzenlenmeye başlanıp daha sonra Uluslararası İstanbul Bienali adını alacak olan I. Uluslararası Çağdaş Sanat Sergileri gibi uluslararası ölçekli rakipler eklenmiştir (Bkz. Bölüm.4.3.4.1 ve 4.3.4.2). Sergi etkinliklerinin arttığı bir ortamda, Mustafa Ata (çağrılı sanatçı), Server Demirtaş, Gülsün Karamustafa, Gürcan Küçükoğlu ve Kadri Özayten’in başarı ödüllerini kazandığı 6. Yeni Eğilimler Sergisi ise, artık eski coşkusunu kaybettiği için eleştirilmeye başlanmıştır. Sezer Tansuğ, “Yeni Eğilimlerin Coşkusu Yok” başlıklı yazısında “Bu sergilerle yaratıcı etkinliğin uyarılıp harekete geçirileceğine inananlar bile, olayın bir okul çerçevesi içinde sıkıntıdan kaynaklanan bir oyuna dönüştüğünü fark etmişlerdir.” ifadeleriyle Yeni Eğilimler Sergisi’ne bir eleştiri getirmiştir.

1987’deki 6. İstanbul Sanat Bayramı’na ve bayram kapsamındaki Yeni Eğilimler Sergisi’ne yöneltilen yoğun eleştiriler sonucunda Sanat Bayramı kesintiye uğramıştır. 1990 yılında yeniden düzenlenmek istenen Sanat Bayramı’nda Yeni Eğilimler Sergisi için “Desen” alt başlığı seçilmiş, sempozyumun konusu ise, “Sanatta Çağdaş, Yeni ve Avangardist Eğilimler” olarak belirlenmiştir. Ancak belirlenen etkinlikler, düzenleme tarihine üç ay kala Akademi’deki farklı görüşlerin etkisiyle gerçekleştirilememiştir. [45] 7. ve son sanat bayramı ise, 1994 yılında gerçekleştirilmiş; ancak burada da Yeni Eğilimler Sergisi, günün biçim dilini kullanamaması nedeniyle eleştirilmiştir. [46]

3-31 Mart 1994 tarihleri arasında gerçekleşen 7. İstanbul Sanat Bayramı kapsamındaki 7. Yeni Eğilimler Sergileri, Mimar Sinan Üniversitesi Osman Hamdi Salonu ve İstanbul Resim Heykel Müzesi Şeker Ahmet Paşa Salonu’nda gerçekleştirilmiştir. Sergide, beşinci sergiden itibaren gelenekselleştiği gibi, önceki sergilerde ödül kazanmış sanatçılardan dokuzu çağrılı olarak yer almıştır. Bu sanatçılar arasında Fatoş Beykal’ın yapıtı ayrıca ödüle değer görülmüştür. Diğer başarı ödüllerini Mustafa Horasan ve Sezai Özdemir almış; Sanat Çevresi Dergisi Özel Ödülü Hüseyin Suna’ya, Türkiye’de Sanat Dergisi Özel Ödülü Sinan Demirtaş’a, Akademililer Kırtasiye Özel Ödülü de Tanju Demirci’ye verilmiştir. [47] Sergide, başarı ödüllerinin yanı sıra diğer kurumların da ödül vermesinin, sponsorluk sistemiyle bağlantılı olduğu anlaşılmaktadır. İstanbul Sanat Bayramı ve Yeni Eğilimler Sergileri, ilk yılından beri çeşitli kurumlardan destek almıştır ancak bu son sergide sponsorların desteğinin sergiye müdahaleye kadar vardığı görülmektedir. [48]

Sonuç itibariyle, Türkiye’de plastik sanatlar alanındaki uğraşların bir dökümünü saptamak niteliği taşıyan Sanat Bayramları ve Yeni Eğilimler Sergileri, sanatsal etkinliklerin yaygınlaşmasında önemli bir rol oynamıştır. Sanat Bayramları ve Yeni Eğilimler Sergileri, aslında devletin uzunca bir dönem ihmale uğramış kültür ve sanat politikalarını belirlemek ve yönlendirmek için atılım yaptığı, bununla ilişkili olarak, Kültür Bakanlığı tarafından bir Kültür Kurulu’nun ve bu kurula bağlı bir plastik sanatlar yan kurulunun çalışmaya başladığı yıl düzenlenmeye başlamıştır. O yıl (1977), plastik sanatlar yan kurulu her ay toplanarak tutarlı projeler dizisi üretmiş ve bu projelerden biri olan Sanat Panayırı da, gelenekselleşmesi öngörüsü ile tasarlanmıştır. Sanat Panayırı ile amaçlanan, sanatçının, galerici, koleksiyoncu ya da başka bir aracı olmaksızın yapıtını sergileyebilmesine olanak sağlamaktır. Etkinlik, yılda bir ay, hiçbir dış seçim ve müdahale olmaksızın doğrudan Kültür Bakanlığı’nın organize edeceği bir etkinlik olarak tasarlanır ve sadece bir kez, Aya İrini Kilisesi’nde gerçekleştirilir. 17 Ocak 1978 tarihindeki hükümet değişikliği sonrasında ise, bir daha tekrarlanmaz. [49] Dolayısıyla Yeni Eğilimler Sergileri, biraz da bu çabanın uzantısı olarak değerlendirilmelidir. Kültür Bakanlığı’nın aradan çekilmesine rağmen İstanbul Devlet Güzel Sanatlar Akademisi’nin bu etkinlikleri sürdürmeye çalışması, sanatsal atılımların, öncü girişimlerin ortaya çıkmasına olanak tanıması dikkate değer bir çaba olarak yorumlanmalıdır.

Yeni Eğilimler Sergileri’nin dikkat çekici başka yönleri de bulunmaktadır. Örneğin, Sezer Tansuğ’a göre, Sanat Bayramları ve Yeni Eğilimler Sergileri’nin Uluslararası İstanbul Festivali’nin bıraktığı boşluğu doldurmuştur. [50] 1979 yılında, 40. Devlet Resim ve Heykel Sergisi’nin, bundan sonraki sergilerde anlayış ve eğilim ayrımı gözetmeyeceğini, çağdaş sanatın ileriye dönük, itici güç taşıyan yapıtlarına öncelik tanıyacağını, özgünleşme, yenileşme eğilimlerini ön plana çıkarma amacına yöneldiğini açıklamasının da Yeni Eğilimler Sergisi’nin uyandırdığı yankıyla ilişkili olduğu düşünülmektedir. [51]

Yeni Eğilimler Sergileri, başlangıçta büyük yankı uyandırmasına rağmen, 1980’lerin ortalarında önemini yitirmeye başlar. Zira, 1980’lerin ortalarından itibaren Türkiye’nin içinde bulunduğu siyasal, ekonomik ve toplumsal koşullar beraberinde liberalleşmeyi getirmiş ve bu dönemde sanatsal etkinlikler de İstanbul Devlet Güzel Sanatlar Akademisi dışına çıkmıştır. Yeni Eğilimler Sergileri’nin sürememesinin bir diğer nedeni de, İstanbul Devlet Güzel Sanatlar Akademisi’nin sergilerin dinamiği ile verdiği eğitimin dinamiğini çakıştıramamasıdır. Akademi’nin “akademik” eğitimi, sergilerin dinamiğine erişemeyince, kurum bu etkinliği kendi içinde dönüştürememiştir. 1987 yılı sonrasında sergilerin kesintiye uğramasının ana nedeni, her ne kadar finans problemi olarak görülse de, asıl nedenin, yukarıda sözü edilen çelişki olduğu da göz ardı edilmemelidir.

Yeni Eğilimler Sergileri ile ön plana çıkan bir grup sanatçının, çağdaş sanat alanındaki yeni arayışların öncüleri olarak etkinliklerini sürdürdükleri de yadsınamaz bir gerçektir. 1980 yılı itibariyle düzenlenen “Günümüz Sanatçıları İstanbul” Sergileri, 1984-1988 yılları arasında 5 kez düzenlenen “Öncü Türk Sanatından Bir Kesit” Sergileri, 1989-1992 yılları arasında düzenlenen ve küratörlü sergilerin ilk örneklerinden olan “10 Sanatçı 10 İş: A-B-C-D” Sergileri, 1986-1992 yılları arasında düzenlenen “Uluslararası Asya-Avrupa Sanat Bienali” ve 1987 yılı itibariyle düzenlenen “Uluslararası İstanbul Bienali”ni, Yeni Eğilimler Sergisi’nin örnek oluşturduğu etkinlikler arasında saymak mümkündür.

İstanbul Sanat Bayramı ve Yeni Eğilimler Sergileri, İstanbul Devlet Güzel Sanatlar Akademisi’nin Türkiye’deki sanat ortamında belirleyici bir rol oynadığı son etkinlik olmasıyla da dikkat çekicidir. Zira, 1960’lı yıllara kadar devlet ve onun kültürel temsilciliğini üstlenen Akademi [52], aynı zamanda sanatın ne olduğuna ve nasıl uygulanacağına ilişkin bir icazet makamı işlevini görmektedir. Kuşkusuz, bu durum, tek tip sanatın ve içe kapalılığın ortaya çıkmasının da temel nedenidir. İstanbul Sanat Bayramları ve Yeni Eğilimler Sergileri ise, bu içe kapalılığı bir nebze de olsa, kırma amacını taşımıştır. Sergiler, hem bu açıdan hem de yukarıda sayılan pek çok etkinliğe vesile olması açısından Türkiye’nin plastik sanatları tarihinde bir kırılma noktası olarak değerlendirilebilir. Nitekim Yeni Eğilimler Sergileri ile birlikte “yeni” kavramının “ne”liği sorgulanmaya başlanmış ve bu sorgulamalarla birlikte sanat ortamında bir açılım sağlanmıştır. Dolayısıyla İstanbul Sanat Bayramı ve Yeni Eğilimler Sergileri, Türkiye’de çağdaş sanat alanındaki etkinliklere öncüsü olduğu gibi, ardından gelen uluslararası sergiler döneminin de başlangıcını oluşturmuştur.

Burcu PELVANOĞLU



[1] Bkz. Begüm AKKOYUNLU, Çağdaş Türk Sanatında İstanbul Sanat Bayramı, Yeni Eğilimler Sergileri ve ‘Yeni’nin Kimliği, Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, yayınlanmamış yüksek lisans tezi, Ankara, 2003 ve Bkz. Begüm AKKOYUNLU, “1980’li Yılların Türk Sanatından Bir Kesit: İstanbul Sanat Bayramı ve Yeni Eğilimler Sergileri”, Sanat ve Sosyoloji, Bağlam Yayıncılık, İstanbul, 2005, s. 177-192.
[2] İpek AKSÜĞÜR (DUBEN), “Yeni Eğilimler Sergisi Değişik Sanat Dillerini, Çeşitli Araç ve Gereçleri Bir Araya Getiriyor”, Milliyet Sanat, S.340, 22 Ekim 1979, s.4-6, 31.
[3] ANONİM, Güzel Sanatlar Üniversitesi perspektivi içinde Devlet Güzel Sanatlar Akademisi’nin geleceği üzerine bir araştırma, İstanbul Devlet Güzel Sanatlar Akademisi Yayını, İstanbul 1977’den aktaran Begüm AKKOYUNLU, Çağdaş Türk Sanatında İstanbul Sanat Bayramı, Yeni Eğilimler Sergileri ve ‘Yeni’nin Kimliği, Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, yayınlanmamış yüksek lisans tezi, Ankara, 2003, s.64.
[4] Emre ZEYTİNOĞLU, “Sanayi-i Nefise’den Günümüze…”, Akademi’ye Tanıklık 1 Güzel Sanatlar Akademisi’ne Bakışlar… Resim ve Heykel, Bağlam Yayınları, İstanbul, 2003, s.--
[5] ANONİM, “Sergiler”, 1. İstanbul Sanat Bayramı Kataloğu, Haz. Zekai Ormancı, Şükrü Aysan, İstanbul Devlet Güzel Sanatlar Akademisi Yayını, İstanbul, 1979, s.4.
[6] Begüm AKKOYUNLU, “1980’li Yılların Türk Sanatından Bir Kesit: İstanbul Sanat Bayramı ve Yeni Eğilimler Sergileri”, Sanat ve Sosyoloji, Bağlam Yayıncılık, İstanbul, 2005, s. 182. Akkoyunlu, Akademi ve Konservatuar’ın ortak çalışmalarıyla hazırlanan “Çağdaş Sanat Bileşimi” adlı etkinliği buna örnek göstermektedir.
[7] Mehmet ÇUBUK (Haz.), 2000 Yılına Doğru Sanatlar Sempozyumu, Sempozyum Bildirileri, 24-28 Ekim 1977, İstanbul Devlet Güzel Sanatlar Akademisi Yayını, İstanbul, 1977, sayfa no’suz; ANONİM, “Sunuş”, Sanat ve Gençlik Sempozyumu, Sempozyum Bildiri Özetleri, İstanbul Devlet Güzel Sanatlar Akademisi Yayını, İstanbul, 1981, sayfa no’suz; Sezer TANSUĞ, “Yeni Eğilimler Sergileri”, Hürriyet Gösteri, S.11, Ekim 1981, s.53.
[8] İpek AKSÜĞÜR (DUBEN), “Yeni Eğilimler Sergisi Değişik Sanat Dillerini, Çeşitli Araç ve Gereçleri Bir Araya Getiriyor”, Milliyet Sanat, S.340, 22 Ekim 1979, s.4-6, 31; Zeynep ORAL, “Devrim Erbil: Sanat Ortamımızda Bir Bütünlük, Değerlendirme Ölçütlerine Ortaklık Getirme Amacını Güdüyoruz” Milliyet Sanat, S.340, 22 Ekim 1979, s.3, 31.
[9] İpek AKSÜĞÜR (DUBEN), “Yeni Eğilimler Sergisi Değişik Sanat Dillerini, Çeşitli Araç ve Gereçleri Bir Araya Getiriyor”, Milliyet Sanat, S.340, 22 Ekim 1979, s.4.
[10] Şükrü AYSAN, Zekai ORMANCI (Haz.), 1. İstanbul Sanat Bayramı, Sergiler Kataloğu, İstanbul Devlet Güzel Sanatlar Akademisi Yayını, İstanbul, 1979, s.4.
[11] 1. Yeni Eğilimler Sergisi’nin sergiler takvimi şöyledir: 22 Ekim 1977 Yeni Eğilimler: Resim-Heykel Sergisi, Özgün Baskı Resimleri Sergisi, Grafik Sergisi, Seramik Sergisi, Tekstil ve Duvar Halısı Sergisi, Endüstri Tasarımı Sergisi, Sahne ve Görüntü Sanatları Sergisi, İstanbul Devlet Güzel Sanatlar Akademisi Osman Hamdi ve Mimar Sinan Salonları; 23 Ekim 1977 Türkiye Dışındaki Türk Sanatçıları Sergisi, Maçka Sanat Galerisi (Bu sergiye Hakkı Anlı, Tiraje, Selim Turan, Bilge Alkor, Abidin Dino, Erdal Alantar, Müzehher Bilen, Memet Nazım, Komet, Atilla Bayraktar, Adnan Varınca, Burhan Doğançay, Ömer Kaleşi, Avni Arbaş, Oktay Günday, Behçet Sefa, Utku Varlık ve Erol Akyavaş katılmıştır. Maçka Sanat Galerisi Arşivi’nde yapılan çalışmadan); 24 Ekim 1977 1950’den Günümüze Türk Resim-Heykel Sanatı Sergisi, Devlet Güzel Sanatlar Galerisi; Çevre Düzenleme (Mimarlık-Şehircilik) Sergisi, İstanbul Devlet Güzel Sanatlar Akademisi Sinema-Televizyon Enstitüsü; 25 Ekim 1977 Alman Grafik Sergisi, Günther Domeig Avusturya Mimarlık Sergisi, Fransız Litografi Sergisi, Hollanda Küçük Heykeller Sergisi, Romanya Suluboya Sergisi, İstanbul Resim ve Heykel Müzesi; 25 Ekim 1977 Karikatür Sergisi, Karikatür Müzesi; 2 Kasım 1977 Tarihsel Çevrenin Korunması Sergisi, İstanbul Devlet Güzel Sanatlar Akademisi Sinema-Televizyon Enstitüsü (Bkz. Şükrü AYSAN, Zekai ORMANCI (Haz.), 1. İstanbul Sanat Bayramı, Sergiler Kataloğu, İstanbul Devlet Güzel Sanatlar Akademisi Yayını, İstanbul, 1979, s.11).
[12] Kaya ÖZSEZGİN, “Resim, heykel, özgün baskı dallarındaki üç sergi, yenilik kavramına yeniden bakma olanağı verdi”, Milliyet Sanat, S. 249, 31 Ekim 1977, s.18.
[13] Sergiye, resim dalında gönderilen 165 yapıttan 65’i, heykel dalında gönderilen 42 yapıttan da 26’sı seçilmiştir. Bkz. Kaya ÖZSEZGİN, “Resim, heykel, özgün baskı dallarındaki üç sergi, yenilik kavramına yeniden bakma olanağı verdi”, Milliyet Sanat, S. 249, 31 Ekim 1977, s.18.
[14] Jale Erzen, “Türk Sanatında “Yeni Eğilimler” ve Sanat Bayramı”, Haz. Şükrü Aysan, Zekai Ormancı, 1. İstanbul Sanat Bayramı, Sergiler Kataloğu, İstanbul Devlet Güzel Sanatlar Akademisi Yayını, İstanbul, 1979, s.8.
[15] Bkz. ANONİM, Türkiye’de Sanat Eğitimi Sempozyumu, Sempozyum Bildirileri, 22-25 Ekim 1979, İstanbul Devlet Güzel Sanatlar Akademisi Yayını, İstanbul, 1981.
[16] 22. 01.2003 tarihinde Şükrü Aysan ile yaptığı görüşmeden aktaran Begüm AKKOYUNLU, “1980’li Yılların Türk Sanatından Bir Kesit: İstanbul Sanat Bayramı ve Yeni Eğilimler Sergileri”, Sanat ve Sosyoloji, Bağlam Yayıncılık, İstanbul, 2005, s. 182 ve Bkz. ANONİM, “Şükrü Aysan-Söyleşi”, Akademi’ye Tanıklık I Güzel Sanatlar Akademisi’ne Bakışlar… Resim ve Heykel, Bağlam Yayınları, İstanbul, 2003, s. 285-298.
[17] 2. Yeni Eğilimler Sergisi’nin sergi takvimi şöyledir: 15 Ekim 1979, Yeni Eğilimler Sergisi, İstanbul Devlet Güzel Sanatlar Akademisi Osman Hamdi ve Mimar Sinan Salonları, Güzel Sanatlar Parkı; 15 Ekim 1979, Fotoğraflarla Türk Resim ve Heykel Sanatı Sergisi, Küçükköy, Bayrampaşa ve Kartal Belediyeleri; 15 Ekim 1979, Trakya Eserleri Sergisi, Arkeoloji Müzesi Yıldız Salonu; 16 Ekim 1979, Çağdaş ve Antik Seramik Sergisi, Eski Şark Eserleri Müzesi Girişi; 16 Ekim 1979, Orta Öğretimde Resim Sergisi, Nişantaşı Akbank Sanat Galerisi; 16 Ekim 1979, Başkent Ressamları Sergisi, Atatürk Kültür Merkezi Büyük Salonu; 16 Ekim 1979, Kıbrıs Türk Resminden Bir Kesit Sergisi, Yapı ve Endüstri Merkezi; 16 Ekim 1979, İkiyıldabir Ulusal Fotoğraf Sanatı Sergisi, Taksim Sanat Galerisi; 16 Ekim 1979, İlk Öğretimde Resim Sergisi, Harbiye Şehir Tiyatrosu Galerisi; 17 Ekim 1979, Deniz Müzesi açılışı; 17 Ekim 1979, İkiyıldabir Özgün Baskı Sergisi, Devlet Güzel Sanatlar Galerisi; 17 Ekim 1979, Genç Türk Sanatçıları Sergisi, Galata Sanat Galerisi; 17 Ekim 1979, İstanbul’un Tarihi Mimarlık Mirasının Korunması Sergisi, Odakule Sergi Salonu; 17 Ekim 1979, UESYO Öğrenci Çalışmaları Sergisi, UESYO Salonları; 17 Ekim 1979, Başlangıcından Bugüne Türk Resminden Bir Kesit Sergisi, Galeri Baraz; 18 Ekim 1979, Sanat Bayramı İçin Özel İndirimli Özgün Baskı, Seramik Sergisi, Ertem Sanat Galerisi; 18 Ekim 1979, Doğa ve İnsan Sergisi, Pitaş Sanat Galerisi; 18 Ekim 1979, Devlet Tatbiki Güzel Sanatlar Yüksek Okulu Temel Sanat Eğitimi Öğrenci Çalışmaları Sergisi, Devlet Tatbiki Güzel Sanatlar Yüksek Okulu Salonları; 18 Ekim 1979, Eğitim Karikatürleri Sergisi, Karikatür Müzesi; 19 Ekim 1979, Türk Cilt, Tezhip ve Minyatür Sanatı Sergisi, Süleymaniye Kütüphanesi Sergi Salonu; 19 Ekim 1979, Türk Hat Sanatı ve Meşkler, Türk İslam Eserleri Müzesi; 19 Ekim 1979, Grup Junic, Maçka Sanat Galerisi; 19 Ekim 1979, Yapı ve Sanat Sergisi, Armo Sanat Galerisi; 19 Ekim 1979, Türk İzlenimcileri Sergisi, Teşvikiye Aydın Cumalı Sanat Galerisi; 19 Ekim 1979, Türk Dışavurumcuları Sergisi, Moda Aydın Cumalı Sanat Galerisi; 19 Ekim 1979, Bugünkü Türk Resminde Gerçeklik Sergisi, Tünel Kültür ve Sanat Evi; 19 Ekim 1979, Türk Hat Sanatı ve Uzantılar Sergisi, Bedri Rahmi Galerisi; 20 Ekim 1979, Dolmabahçe Resim Koleksiyonundan Örnekler Sergisi, Dolmabahçe Sarayı Resim Galerisi; 20 Ekim 1979, İstanbul Resim Heykel Müzesi açılışı; 20 Ekim 1979, Halk Resimleri Sergisi, İstanbul Resim Heykel Müzesi; 20 Ekim 1979, Geleneksel Türk Sanatları ve Çağdaş Yorum Sergisi, İstanbul Resim Heykel Müzesi; 20 Ekim 1979, Stuttgart Sanatçıları Sergisi, İstanbul Resim Heykel Müzesi; 20 Ekim 1979, İngiliz Öğrenci Özgün Baskı Resim Sergisi, İstanbul Resim Heykel Müzesi; 21 Ekim 1979, Açıkhava Resim, Heykel, Seramik Sergisi, Pendik Belediyesi Bahçesi; 21 Ekim 1979, Enderun Ressamları Sergisi, Topkapı Sarayı Müzesi Sergi Salonu; 22 Ekim 1979, Başlangıcından Günümüze Fotoğraflarla Türk Sinema Sanatı Sergisi, İstanbul Devlet Güzel Sanatlar Akademisi Sinema Televizyon Enstitüsü Sergi Salonu.
[18] Zeynep ORAL, “Devrim Erbil: Sanat Ortamımızda Bir Bütünlük, Değerlendirme Ölçütlerine Ortaklık Getirme Amacını Güdüyoruz”, Milliyet Sanat, S.340, 22 Ekim 1979, s.3.
[19] Aktaran Begüm AKKOYUNLU, “1980’li Yılların Türk Sanatından Bir Kesit: İstanbul Sanat Bayramı ve Yeni Eğilimler Sergileri”, Sanat ve Sosyoloji, Bağlam Yayıncılık, İstanbul, 2005, s. 182.
[20] Bkz. Sezer TANSUĞ (Haz.), Örneklerle Türk Resim ve Heykel Sanatı, Reyo Basımevi, İstanbul, 1979.
[21] Grup Junic Sergisi, 19 Ekim 17 Kasım 1979 tarihleri arasında gerçekleştirilmiştir. Maçka Sanat Galerisi Arşivi’nde yapılan çalışmadan.
[22] Begüm AKKOYUNLU, Çağdaş Türk Sanatında İstanbul Sanat Bayramı, Yeni Eğilimler Sergileri ve ‘Yeni’nin Kimliği, Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, yayınlanmamış yüksek lisans tezi, Ankara, 2003, s.89-90.
[23] Sergiye 117 sanatçı başvurmuş ancak 60’ının yapıtları sergilenmiştir. Bkz. Osman Zeki ÇAKALOZ, “İstanbul Sanat Bayramı’nın İlginç Bir Sergisi: Yeni Eğilimler”, Cumhuriyet, 24 Ekim 1979, s.8.
[24] 2. Yeni Eğilimler Sergisi’nin kataloğu yayımlanmadığı için sergilenen yapıtlar ve ödüllerle ilgili bilgiler dönemin yayınlarından derlenmiştir.
[25] Bu konuda ayrıntılı bilgi için bkz. Kemal İSKENDER, “Ayın Bildirisi: Geçmişten Bir Belge”, Genç Sanat, S.20, Nisan 1996, s.24-25.
[26] ANONİM, “3. İstanbul Sanat Bayramı’nda Yer Alacak Etkinlikler”, Milliyet Sanat, S. 34, 15 Ekim 1981, s.55 ve ANONİM, “İDGSA’nın İki Yılda Bir Düzenlediği Üçüncü Sanat Bayramı Bugün Başlıyor”, Cumhuriyet, 24 Ekim 1981, s.4.
[27] Begüm AKKOYUNLU, Çağdaş Türk Sanatında İstanbul Sanat Bayramı, Yeni Eğilimler Sergileri ve ‘Yeni’nin Kimliği, Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, yayınlanmamış yüksek lisans tezi, Ankara, 2003, s.93.
[28] ANONİM, “İDGSA’nın İki Yılda Bir Düzenlediği 3. İstanbul Sanat Bayramı Bugün Başlıyor”, Cumhuriyet Gazetesi, 24 Ekim 1981, s.4.
[29] ANONİM, 3. İstanbul Sanat Bayramı Yeni Eğilimler Sergisi, İstanbul, 1981.
[30] İpek AKSÜĞÜR (DUBEN), “1981 «Yeni Eğilimler» Sergisi Işığında Çağdaş Türk Sanatı ve Eleştiri”, Milliyet Sanat, S.34, 15 Ekim 1981, s.36.
[31] Sezer TANSUĞ, “Yeni Eğilimler Sergileri”, Hürriyet Gösteri, S.11, Ekim 1981, s.53.
[32] Gültekin ELİBAL, “Galeriler 83- Sanat Fuarının Eşiğindeyiz”, Hürriyet Gösteri, S.36, Kasım 1983, s.35.
[33] Gültekin ELİBAL, “Galeriler 83- Sanat Fuarının Eşiğindeyiz”, Hürriyet Gösteri, S.36, Kasım 1983, s.35; Murat ERİÇ, “4. İstanbul Sanat Bayramı”, Sanat Çevresi, S.59, Eylül 1983, s.21.
[34] ANONİM, 4. İstanbul Sanat Bayramı Yeni Eğilimler Sergisi, İstanbul, 1983.
[35] İpek AKSÜĞÜR (DUBEN), “Türk Resminde Yeni Eğilimler ve Yeni Eğilimler Sergileri”, Milliyet Sanat, S.83, 1 Kasım 1983, s. 35.
[36] Betiksanat tanımı, ilk olarak 1977 yılında, Şükrü Aysan, Serhat Kiraz, Ahmet Öktem ve Avni Yamaner’den oluşan “Sanat Tanımı Topluluğu ile gündeme gelmiştir (Bkz. Bölüm 2). Topluluğun öncüsü konumundaki Aysan, “betik”i şöyle tanımlamaktadır: “Gösterileri, fotoğrafileri, ayrışık gereçleri, resimsel ve yazısal öğeleri içine alan bir şeydir sanatçı betiği. Etkin bir alan, söz’le imge, gereçle iki boyutlu uzam arasındaki ilişkilerden kurulu etkin bir ortamdır.” Aktaran, Nancy ATAKAN, Arayışlar, Yapı Kredi Yayınları, İstanbul, 1998, s.109.
[37] ANONİM, “5. İstanbul Sanat Bayramı 14 Ekim Günü Başlıyor”, Cumhuriyet Gazetesi, 11 Ekim 1985, s.4; ANONİM, “Edebiyat ve Sanatta Bu Ay-Yeni Eğilimler Sergisi”, Hürriyet Gösteri, Ekim 1985, s.59.
[38] Özer KABAŞ, “Yeni Eğilimler Sergisi ve Değişik Çağrışımlar”, Milliyet Sanat, S.131, s.33.
[39] Özer KABAŞ, “Yeni Eğilimler Sergisi ve Değişik Çağrışımlar”, Milliyet Sanat, S.131, s.33.
[40] Beral MADRA, “5. İstanbul Sanat Bayramı ve Yeni Eğilimler Sergisi İçin Bir Ön Değerlendirme”, Sanat Çevresi, S.84, Ekim 1985, s.36-39; ANONİM, “5. İstanbul Sanat Bayramı 14 Ekim’de Başladı”, Sanat Çevresi, S.85, Kasım 1985, s.26.
[41] Kemal İSKENDER, “Yeni Eğilimler”de ‘Yeni’nin Kimliği”, Sanat Çevresi, S.85, Kasım 1985, s.28-29.
[42] Özer KABAŞ, “Yeni Eğilimler Sergisi ve Değişik Çağrışımlar”, Milliyet Sanat, S.131, s.33.
[43] Beral MADRA, “5. İstanbul Sanat Bayramı ve Yeni Eğilimler Sergisi İçin Bir Ön Değerlendirme”, Sanat Çevresi, S.84, Ekim 1985, s.38-39.
[44] Beral MADRA, “5. İstanbul Sanat Bayramı ve Yeni Eğilimler Sergisi İçin Bir Ön Değerlendirme”, Sanat Çevresi, S.84, Ekim 1985, s.38-39.
[45] ANONİM, “İstanbul 7. Sanat Bayramı”, Sanat Çevresi, S.136, Şubat 1990, s.66; Kemal İSKENDER, “Birds of a Feather Flock Together Ya Da ‘Bir Olay- Bir Belge Üzerine Çeşitli Görüşler…’in Perde Arkası, ve Ayrıca da Diğerleri”, Sanat Çevresi, S.187, Mayıs 1994, s.22.
[46] Ahu ANTMEN, “Yeni Eğilimler Sergisi Yedi Yıl Aradan Sonra “Yeni” Açılış Yapamadı: Yeni Eğilim Tuval Üzerine Yağlıboya mı?”, Cumhuriyet, Kültür Sanat Eki, 15 Mart 1994, s.3
[47] ANONİM, “7. İstanbul Sanat Bayramı Yeni Eğilimler Sergisi Sanat Çevresi Özel Ödülü Hüseyin Suna’ya Verildi”, Sanat Çevresi, S.185, Mart 1994, s.50-51; ANONİM, “7. İstanbul Sanat Bayramı Yeni Eğilimler Sergisi”, Sanat Çevresi, S.186, Nisan 1994, s.13.
[48] 1977 yılında Kültür Bakanlığı, Turizm ve Tanıtma Bakanlığı, Türkiye Turing Otomobil Kurumu 1. İstanbul Sanat Bayramı’nı kısıtlı ekonomik katkılarla desteklemişlerdir. 1985 yılındaki 5. İstanbul Sanat Bayramı ve Yeni Eğilimler Sergisi, Mudo’nun sponsorluğunda gerçekleştirilmiş ve üniversite bünyesindeki Türk Güzel Sanatlar Vakfı da sergiye katkı sağlamıştır. 1987 yılındaki 6. Yeni Eğilimler Sergisi’nde İş Bankası sergiye önemli ölçüde destek vermiştir. 7. İstanbul Sanat Bayramı’ndaki sponsor sayısında ise, birdenbire artış gözlenmesi dikkat çekicidir: Bayram, Türk Güzel Sanatlar Vakfı’nın katkıları dışında İstanbul Devlet Güzel Sanatlar Akademisi Mezunlar Derneği, Resim ve Heykel Müzeleri Derneği, Galeri Baraz, Türkiye’de Sanat Dergisi, Sanat Çevresi Dergisi, Akademililer Sanat Araç ve Gereçleri kuruluşu ile Mahir ve Numan A.Ş.’nin maddi destekleriyle düzenlenebilmiştir.
[49] Ali Teoman GERMANER, “Cumhuriyetimizin 75. Yılında Ülkemizde “Heykel” Olgusuna Genel Bir Bakış”, Cumhuriyetin Renkleri, Biçimleri, Toplumsal Tarih Vakfı Yayını, İstanbul, 1999, s.64.
[50] Sezer TANSUĞ, “Yeni Eğilimler Sergileri”, Hürriyet Gösteri, S.11, Ekim 1981, s.53.
[51] Bkz. AHU ANTMEN, Türk Sanatında Yeni Arayışlar: 1960-1980, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, yayınlanmamış doktora tezi, İstanbul, 2005.
[52] Bugünkü Marmara Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi’nin karşılığı olan Devlet Tatbiki Güzel Sanatlar Yüksek Okulu 1957 yılında açılmıştır.